مهرداد رئیسی رئیس هیات مدیره انجمن گویندگان جوان تهران و مدیرعامل و موسس گروه گلوری فارغ التحصیل رشته نرم افزار است و با علاقه به کار دوبله سعی کرده تا با بهره گیری از تکنولوژی جدید در خدمت دوبله آثار انیمیشن گام بردارد و بتواند با ایجاد این کار فضایی ایجاد کند که افراد بیشتری از انیمیشن لذت ببرند. حتماً شما هم از دوبله «شرک» لذت برده اید و کمپانی هیولاها را به خاطر دارید با آن جمله یخ بستنی می خوری. و یا «طعمه کوسه» و بسیاری از آثار دیگر که توسط این گروه دوبله شده است. مهرداد رئیسی سه سال پیش انجمن گویندگان جوان تهران را راه اندازی کرد. انجمنی که بسیاری از صداهای جوان اما آشنای این دوره را در خود جای داده و در حقیقت به نحوی صدایی تازه محسوب می شود. با رئیسی درباره کارهایش و چگونگی شکل گیری این گروه به گفت وگو نشستیم.
● فعالیت دوبله را از چه سالی آغاز کردید؟
این کار در واقع از سال ۸۲ شروع شد و پیش از آن مدیریت تبلیغات واحد بازرگانی انتشارات سروش را برعهده داشتم و دوبله مجدد کارهای قدیمی را انجام می دادیم و آنها را میکس می کردیم. از آنجایی که سیستم ها متفاوت بود نیاز به دقت بیشتری داشت و درست در همین کارها بود که متوجه شدم دوبله های قدیم تا چه حد ارزشمند بوده است و در حال حاضر تا چه حد در این کار ضعف و مشکل وجود دارد. بنابراین با توجه به رشته ام سعی کردم از تکنولوژی پیشرفته امروز در این عرصه استفاده کنم.
● چطور شد که در این کار به صداهای جدید و افراد تازه کار روی آوردید؟
در بدو امر به سراغ پیشکسوتان هم رفتم اما آنها چندان تمایلی به همکاری نداشتند. آن هم به دو دلیل یک بخش کاملاً به بحث مالی و بودجه ما بازمی گشت که نمی توانستیم خواسته مالی آنها را برآورده کنیم و بخشی هم عدم تمایل پیشکسوتان در استفاده از سیستم های جدید بود که برخی از آنها می گفتند تجربه این کار را در کشورهای دیگر مثل آلمان داشته اند و نمی توانند با این شیوه های جدید کار کنند. بنابراین مجبور شدیم به سراغ دانشجویان رشته بازیگری و کارگردانی دانشگاه سوره برویم و از دوبله کارتون های ساده آغاز کنیم.
● اولین کاری که دوبله کردید چه بود؟
در واقع اولین کار «اسپریت» و برای تست روش ام بود و خودم صحبت کردم که در بازار هم عرضه نشد. البته این روش در بسیاری از کشورها اجرا می شود اما من در ایران باید تغییراتی را با توجه به امکانات و نرم افزارهای موجود در ایران ایجاد می کردم و چارتی از نظر هزینه و سیستم را با توجه به روشی که منحصر به خودم بود تهیه کنم.
● یعنی شما در صنعت دوبله بدعت گذاری کردید؟
از نظر سیستم و روش بله. البته روش تک نفره قبل از انقلاب بوده است و هنوز هم در بسیاری از کشورها استفاده می شود. اما سبکی که ما به کار می بریم و مدل متن نویسی آن کاملاً جدید است. ما متاسفانه در هیچ کدام از مراحل کار از حضور پیشکسوتان بهره نبردیم و فقط از آنالیز کارهای خوب قدیمی که دوبله ایران را در رتبه بالایی قرار داده استفاده کردیم و در جلسات متعدد و با نقد و بررسی آثار قبل به استانداردها دست پیدا کردیم. این کار تا دو سال ادامه داشت تا به اعتصاب انجمن پیشکسوتان و خالی گذاشتن دست موسسات ویدئو رسانه ای که مجوز ارشاد داشتند انجامید.
● شما در این میان به صورت جداگانه عمل کردید و حمایت صنفی انجام ندادید؟
ما در حقیقت سیاست دیگری را پیش گرفتیم. اولاً ما عضو آن انجمن نبودیم ضمن اینکه قبل از این جریان هم هیچ گونه حمایتی از جانب آنها نداشتیم. اما دلیل اصلی همکاری ما با این موسسات به خاطر تهاجم فرهنگی و هجوم فیلم ها و کارتون های غربی در بازار بود و خالی گذاشتن دست اینگونه رسانه ها را مصلحت ندیدیم به خصوص که این موسسات اینگونه آثار را با توجه به فرهنگ ما وارد خانه ها می کنند. از طرفی ما به موسسات حق می دادیم که نخواهند افزایش هزینه داشته باشند چون هیچ اتفاق خاصی در این عرصه رخ نداده بود. بنابراین ما با دلایل خودمان با رسانه هایی که مجوز ارشاد داشتند همکاری کردیم و نگذاشتیم کار بخوابد. در حقیقت سعی کردیم به جریانی که مدنظر وزارت ارشاد بود کمک کنیم و هدف گذاری های مان با توجه به همکاری ها گسترده تر شد.
● از هدف گذاری صحبت کردید این هدف گذاری شامل چه چیزهایی است؟
در حال حاضر یکی از این موارد که به مدیرهای دوبلاژ هم ابلاغ شده بحث فرهنگ سازی است. به عنوان مثال در کار طعمه کوسه و در انیمیشن ماشین ها بسیاری از این نکات اعمال شده است. البته انیمیشن به دلیل زیبا و جذابیت باید ابتدا کارشناسی شود چون برخی از آنها دارای اهداف منفی است که باید به نیازهای فرهنگی جامعه ما تبدیل شود.
● بحث فرهنگ سازی را پیش کشیدید برای فرهنگ سازی چه کارهایی انجام داده اید و بیشتر به چه نیازهایی پرداخته اید؟
در این بخش از روانشناس و داستان شناس استفاده کردیم که تمام موارد پنهان را در نظر می گیرند. به عنوان مثال در کاری مثل «سندباد»، که اصل داستان مربوط به هزار و یک شب است و در حقیقت کاملاً شرقی است و به نوعی ایرانی محسوب می شود اما کمپانی امریکایی «دریم ورکس» سعی کرده به گونه ای عمل کند تا سندباد را بااصلیت یونانی معرفی کند و ما در ارائه دوبله این کارها تغییراتی اعمال می کنیم، و در جاهایی که دیالوگ های غیرضروری وجود دارد آن را به دیالوگ هایی با بار آموزشی تغییر می دهیم. در طعمه کوسه در جایی به نقشه جهان اشاره می کند و می گوید این دریا مال کجاست و او در پاسخ می گوید مال کره است ما تبدیل کردیم به این دیالوگ؛ خلیج فارس مال کجاست؟ مال ایران. در حقیقت با توجه به موقعیت و اهداف نهفته در انیمیشن ها آنها را ایرانیزه می کنیم، به گونه ای که علاوه بر فرهنگ سازی با دوبله جلوی تهاجم فرهنگی را بگیریم. چون دوبله یکی از راه حل های این مساله است. با توجه به مخاطب این آثار باید ظرافت های کار رعایت شود و به نیاز مخاطب که طنز هست پاسخ داده شود.
● این تغییرات به هدف کارگردان لطمه نمی زند؟
ما سعی می کنیم هدف اصلی کارگردان را از نظر فیلمنامه جلو ببریم البته اگر آن هدف درست باشد، اما یکسری معادل سازی ها را اعمال می کنیم و یکسری طنزهای خارجی بی معنی را تغییر می دهیم و از این طریق مخاطب را سوق می دهیم به سمتی که در شأن جامعه و فرهنگ ما است.
این اهداف در جای خود خوب است، اما چگونه سعی می کنید که به شعارزدگی کشیده نشود و تکرار این شعارها مخاطب را خسته نکند.
معمولاً سن مخاطب ما کم است و اگر خیلی در لفافه حرف بزنیم متوجه حرف ما نمی شوند. در گروه سنی بزرگسال شاید تبدیل مستقیم جواب ندهد خصوصاً در شرایط فعلی جامعه ما. پس ما هم سعی می کنیم به این ورطه نیفتیم.
اما اگر همین روند به صورت دائمی اتفاق بیفتد خودش یک خطر است برای پس زدن مخاطب.
ما به هیچ عنوان قصد نداریم چنین کنیم و بسیاری از کارها هم این اجازه را نمی دهد. مثلاً در کاری مثل آناستازیا اصلاً نمی توانیم چنین کارهایی انجام دهیم. اما در کارهای پیکسار با توجه به نوع کار و تعدد کاراکتر این امر امکان پذیر است، خصوصاً با طنزی که در کارها دارد دست مدیر دوبلاژ را باز می گذارد تا شیطنت کند و تک دیالوگ ها را برگرداند و عموماً در کارهای تیپیک و طنز می توانیم مانور بدهیم.
● در شیوه جدیدی که برای کارتان استفاده می کنید تکنیک کار مهمتر است یا تجربه گوینده و به اصطلاح خاک استودیو خوردن؟
هر دو نیاز است. دوبله مثل بازیگری بسیار وسیع است. این کار در حقیقت صداپیشگی است و گویندگی صرف نیست. چون باید جای کاراکتر دیگری را بازی کنید. چون وقتی جای کسی مثل آل پاچینو یا رابرت دونیرو بخواهید حرف بزنید باید دوباره جای او بازی کنید و همان حس ها را در کار ارائه بدهید. بنابراین در ابتدا تکنیک لازم را کسب کنید و در کنار آن تجربه هم نیاز است.
چون یک دوبلر در آن واحد باید پنج کار را با هم انجام بدهد؛ خواندن، دیدن، شنیدن، سینک گویی و حس گرفتن. البته در ایران مورد دیگری به آن اضافه می شود که خلاقیت است. اما در حال حاضر می بینیم با وجود تجربه زیاد هم کارهایی انجام می شود که از نظر حسی غلط است، که به نظرم این امر ناشی از آن است که گوینده نمی خواهد صدایش را خرج کند چون صدا تنها دارایی یک گوینده است. در گفت وگویی که با جلال مقامی داشتم ایشان می گفت اگر فیلم دکتر ژیواگو را دوباره دوبله کنم بعد از سال ها تجربه، دوبله بهتری خواهم داشت. در حالی که در آن زمان کاری که او انجام داده خود یک شاهکار محسوب می شود. بنابراین تجربه تا حدی برای رسیدن به استاندارد لازم است و بعد از آن مهارت ها و گوشه هایی که گوینده می تواند در این دنیای وسیع بازی و حنجره کشف کند. اما همه اینها نیازمند تکنیک است. اما واقعاً بحث خاک استودیو خوردن نیست. لازم است به نکته ای اشاره کنم. بسیاری از گویندگان ما تئاتری بودند. حتی آقای شایگان در مصاحبه هایشان هم می گویند من تئاتر را رها کردم و به خاطر پول خوب دوبله به سمت این کار آمدم. اما به هر حال تکنیک و تجربه در این کار لازم است.
● برویم سراغ انتخاب واژه ها. چقدر گروه سنی مخاطب را در این انتخاب و جایگزینی در نظر می گیرید؟ یکی از بحث ها به کار بردن واژه های نامناسب است که در این کارها استفاده می شود و بسیاری بر مخرب بودن آن تاکید دارند در این فرهنگ سازی که می گویید چرا این اتفاق نیفتاده است.
در ابتدای کار، فیلترها را نمی شناختیم اما حالا بر این خطوط قرمز در حوزه واژه ها آگاهی داریم در حال حاضر ترجمه های ما در سازمان صدا و سیما کارشناسی می شود و آنها هم بسیار حساس هستند مخصوصاً در بحث کودک. برخی از کارها گروه سنی شان بالاتر از کودک است که آن را می توان از رتبه فروش هفتگی و ماهانه شان در دنیا فهمید. به عنوان مثال انیمیشن نمو، عصر یخبندان، عروس مرده یا شرک یک ماه در صدر جدول فروش باقی ماندند و در سیاستگذاری ساخت شان هم کاملاً مشخص است که طیف وسیع گروه سنی را در نظر گرفته اند و دیالوگ ها را از سطح بچه ها بالاتر آورده اند تا مخاطب بزرگسال را هم جذب کند و این ناشی از همان دید است که کارتون را صرفاً برای بچه ها نمی سازند. پس ما همه ناچاریم هر دو مخاطب را مدنظر قرار بدهیم. در حقیقت ما باید در ارائه کار هر دو طیف را در نظر بگیریم یعنی اگر کار را فقط برای بچه ها دوبله کنیم از هدف خودمان که شناساندن انیمیشن است دور می شویم. پس در کارمان باید هر دو گروه را راضی نگه داریم.
● یکی از کارهای جالبی که انجام دادید جمله معروف «تقدیم به بچه های خوب ایران و فارسی زبانان جهان» بود. این ایده از کجا ناشی شد؟
این جمله در ابتدا پیشنهاد خودم بود که روی کارها بگذاریم چون به نظرم این می تواند ارتباط نزدیک تری با بچه ها برقرار کند. ضمن اینکه گروه ما تشکلی بود که اسم داشت و خیلی ها از آن استفاده می کردند و علاوه بر حفظ اسم به عنوان مهر و کارمان آن را توی کار می گفتیم که چسبیده به دوبله باشد و قابل حذف نباشد و شناسه باشد و به خاطر احترامی که برای بچه ها قائل هستیم از این جمله استفاده کردیم و بعدها به پیشنهاد آقای علیمردانی یکی از گویندگان و مدیران خوبمان در یکسری از کارها که ژانر کودکانه نداشت جمله تقدیم به فارسی زبانان جهان را به کار بردیم که با استقبال خوبی در کشورهای فارسی زبان مواجه شدیم. آنها هم همین حس را داشتند که مورد خطاب قرار گرفته اند و آن صمیمت برقرار شده بود.
● به نظر می آید رقابت شدیدی در ارائه کارها وجود دارد و از طرفی رقابت سختی بین این موسسات حاکم است خصوصاً بر روی صاحب صداها و تاکید بر صداهای مشخص برخی از افراد. ولی مشکلی که وجود دارد تکراری شدن برخی صداها در کارهای گوناگون است. برای جلوگیری از این تکرار و یکنواختی چه کاری صورت گرفته است؟
این اشکال به ما وارد بود که از برخی صداها به صورت مداوم و تکراری استفاده می کردیم اما این مشکل برطرف شده است و این مساله به چند مورد برمی گردد یکی بحث کمبود گوینده بود مثلاً در زمانی که نمو را دوبله کردیم یازده نفر گوینده داشتیم. به همین خاطر شاید چندین نقش را یک نفر می گفت. به هرحال در آن مقطع خاص چاره ای نداشتیم که به همان عدم همکاری باز می گردد. اما این مشکلی است که در حال حاضر گریبانگیر دوبله ایران است و انجمن پیشکسوت که ۸۰ درصد دوبله را با ۲۰۰ گوینده انجام می دهد به آن دچار است. باید توجه داشت که پیدا کردن گوینده کار بسیار سختی است این مساله در سینما حل شده است چون رشته سینما، فارغ التحصیلان متعدد دارد و پیدا کردن آدم مورد نظر برای کارگردان راحت تر است. به هرحال این کار نیاز به آموزش دارد و وقتی متوجه شدیم صدای تکراری می تواند یک معضل باشد سعی کردیم آن را رفع کنیم. در کارهای جدید فضا را برای گویندگان جدید بازگذاشته ایم.
● برگردیم به ابداع دیگری که شما در دوبله انیمیشن ها داشتید و آن هم استفاده از لهجه های گوناگون بود البته این کار بسیار حساس است و دقت بسیار زیادی را می طلبد. در این خصوص چگونه عمل کردید؟
خوشبختانه مشکل خاصی نداشتیم و این کار برای آشنایی بیشتر با لهجه ها انجام شد. در یکی از بحث ها در جریان نوآوری به این رسیدیم که بسیاری از این شخصیت ها لهجه پذیر هستند و با توجه به گستردگی کشور و لهجه های گوناگون می توانیم از این مساله استفاده کنیم تا بچه ها علاوه بر لذت بردن با لهجه ها آشنا شوند. همین کار هم مخاطب زیادی پیدا کرد و با استقبال خوبی روبه رو شد ولی الان دیگر لهجه کار نمی کنیم و نوآوری جدیدمان این است که یکی از شعرهای کار حتماً باید به فارسی برگردانده شود و موزیک شعر را می سازند و با همان مضمون به فارسی برگردانده می شود.
● یکی از موفق ترین کارهایتان کمپانی هیولاها بود که با استقبال خوبی مواجه شد و خیلی ها معتقدند این کار یکی از بهترین کارهای شما است؟
خیلی خوشحالم که کمپانی هیولاها به عنوان سومین کارمان با چنین استقبالی مواجه شده است و باعث افتخار ما است. اما هنوز هم سعی می کنیم خودمان را نقد کنیم. جدای از نقد مردمی که صورت می گیرد نقدهای تخصصی که روی کارها انجام می شود باعث قوت قلب ما است و راه گشای ما و نقدهای تکنیکی که روی کارهایمان انجام شده هم مثبت بوده که فوق العاده برای ما ارزشمند است.
● در حال حاضر شاهد محدودیت هایی در دوبله کارتون ها هستیم که جلوی آنها گرفته شده است. آیا این محدودیت ها مشکلی برای شمال ایجاد نمی کند؟
این اتفاق خوبی است و خود ما قبلاً درخواست کرده بودیم که به این وضعیت سر و سامان بدهند و ارشاد نظارتی بر انیمیشن داشته باشد. جدا از بحث سوءاستفاده مالی، باعث ضعف کیفی آثار شده بود و به هرحال بحث فیلترینگ هم رعایت نمی شد و استفاده از واژه های مناسب در این گونه کارها جای بحث داشت. خیلی از کارها با هزینه پایین و بدون توجه وارد منازل می شد و در دست مخاطب قرار می گرفت، از طرفی بحث رایت هم مطرح بود و اتفاق خوبی است که ارشاد و پلیس امنیت ملی وارد این حوزه شدند و به کارها سر و سامان دادند. فعلاً کارها متوقف شده است اما قرار است با همکاری موسسات ویدئو رسانه و رسانه های تصویری و موسسه جوانه پویا کارهای مان را به صورت رسمی ارائه کنیم.
● این جریان چه تاثیری بر قیمت کارتون ها دارد چون بسیاری از افراد نگران قیمت تمام شده محصولات هستند؟
نباید این نگرانی وجود داشته باشد حتی قیمت ارزان تر خواهد شد. در حال حاضر با شرکت جوانه ها هم مذاکراتی شده است فقط با این هدف که قیمت بالاتر نرود و این موسسه قیمت های پایین تری برای عرضه کالا در نظر گرفته و ما هم به همین دلیل سعی کردیم با آنها کار کنیم تا کارها به دست مخاطب برسد و می توانم این نوید را بدهم که کارها به شکل ارژینال و با قیمت پایین تر در دست مخاطب قرار خواهد گرفت.
● فکر می کنید کارهای جدید تا چه وقت به بازار بیاید؟
تا اوایل تیرماه، ۲۰ عنوان جدید به بازار خواهد آمد. عنوان هایی مثل انیمیشن ماشین ها، انیمیشن قلعه متحرک هابل، انیمیشن جزیره تی تی بو، خوش قدم که اسکار گرفته، پدرخوانده های توکیو، ماجراهای پدر خرگوشه، باب اسفنجی دو و...
● یکسری از آثاری که نام بردید قبلاً دوبله شده است؟
آن کارها به صورت غیررسمی بوده است و مربوط به کمپانی ما نبوده و کارهای جدید کاملاً متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال در خوشقدم ما با سیاست های جدید کار کرده ایم خصوصاً روی موسیقی های کار.
● بنابراین با توجه به شرایط جدید در انتخاب آثار هم محدودیت هایی خواهید داشت، مثلاً در کارهایی مثل باربی ها یا سیندرلا؟
بله، اما با وجود محدودیت ها باز هم می توانیم امیدوار باشیم البته برخی کارها به دلیل پوششی محدودیت هایی را پیدا می کنند اما می توانیم باز هم آثار خوب را داشته باشیم و آثار مطرح دنیا را که در این چارچوب قرار می گیرند دوبله کنیم.

‌«دور دنیا با تیمون وپمبا» به مدیریت دوبلاژ محمدرضا صولتی و به سفارش شبكه دو سیما دوبله شده است.
«دور دنیا با تیمون و پمبا» از محصولات دیزنی است و داستان آن درباره پمبا است كه بر اثر رعد و برق حافظه‌اش را از دست می‌دهد و تیمون خاطراتش را برای او می‌گوید.محمدرضا صلوتی صداپیشه تیمون، محمدرضا علیمردانی صداپیشه پمبا است و حامد عزیزی، ندا مقصودی و احسان مهدی از دیگر گویندگان این انیمیشن است.
«جزیره تی‌تی‌ وو» از دیگر انیمیشن‌هایی است كه به تازگی توسط انجمن گویندگان جوان و به سفارش شبكه تهران دوبله شده است.
مدیریت دوبلاژ این انیمیشن بر عهده آرزو آفری است و داستان آن درباره پروفسوری است كه ادعا می‌كند موجودات ما قبل تاریخ وجود دارد و پادشاه شهر او را به جزیره‌ای تبعید می‌كند او در آن جا با تخم دایناسور آشنا می‌شود و طی داستان ماجراهای جالب دیگری اتفاق می‌افتد.
«جزیره تی‌تی‌وو» محصول ۲۰۰۶ آلمان است و با تكنیك سه بعدی انتخاب شده است. حامد عزیزی، محمدرضا علیمردانی، ندا آسمانی، احسان مهدی، مجید حبیبی، مهرداد رییسی از گویندگان این كار هستند.